Үнэг яагаад шовх хоншоортой байдаг вэ?
Үнэгийг бусад амьтдаас ялгаруулдаг хамгийн онцлог шинжүүдийн нэг бол урт, нарийн, шовх хоншоор юм. Гэвч энэ нь зөвхөн гадаад төрхийг нь тодорхойлдог онцлог биш бөгөөд байгальд амьд үлдэх, хоол тэжээлээ олоход нь чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Ялангуяа өвлийн улиралд цас зузаан хучсан үед үнэг энэхүү хоншоорынхоо тусламжтайгаар цасан доор нуугдсан хулгана зэрэг жижиг мэрэгч амьтдыг агнадаг. Эрдэмтэд үнэгний гавлын ясны хэлбэр ан хийхэд хэрхэн нөлөөлдгийг судалж, 3D загвар ашиглан туршилт хийжээ. Судалгааны үр дүнд шовх хоншоор нь цасны эсэргүүцлийг багасгаж, олздоо хурдан хүрэхэд тусалдаг болохыг тогтоосон байна.
1. Цасан доорх хулганыг хэрхэн олдог вэ?
Өвлийн улиралд хоол тэжээл хомсдох үед үнэг цасан доор нуугдсан жижиг мэрэгч амьтдыг агнадаг. Тэд сонсголоороо хулганын байршлыг тогтоож, дээш үсрэн толгойгоороо цас руу шумбаж олзоо барьдаг. Үнэгний чих 2–10 кГц давтамжийн чимээг ялган мэдэрч чаддаг бөгөөд довтлох үедээ секундэд 2–4 метрийн хурдтай хөдөлдөг. Ийм гэнэтийн дайралтаас хулгана зугтаж амжилгүй баригдах нь элбэг.
2. Шовх хоншоор цас руу нэвтрэхэд тусалдаг
АНУ-ын Корнеллийн их сургуулийн эрдэмтэд үнэгний хоншоорын хэлбэр ан хийхэд хэрхэн нөлөөлдгийг судалжээ. Тэд үнэг, цагаан үнэг, шилүүсийн ясны 3D загварыг хэвлэж, цас болон усанд дүрэн туршсан байна. Судалгаагаар урт, шовх хоншоор цасыг бага шахаж, цааш нэвтрэх үед үүсэх эсэргүүцлийг бууруулдаг болохыг тогтоожээ. Харин муурын овгийн өргөн, хавтгай хоншоор цасыг илүү их шахаж, цохилтын эсэргүүцлийг нэмэгдүүлдэг байна.
3. Олзоо барихад хэдхэн секунд хангалттай
Хулгана цасан доор байнга хөдөлж, аюул мэдэрмэгц зугтахыг оролддог. Тиймээс үнэг олзоо барихын тулд хурдан бөгөөд оновчтой довтлох шаардлагатай. Шовх хоншоор нь цас руу илүү хялбар нэвтэрч, олз байгаа гүнд хурдан хүрэх боломж олгодог. Гэхдээ эрдэмтэд үнэгний хоншоор ан хийх үед гэмтэх эрсдэлийг хэр хэмжээгээр бууруулдгийг батлах бодит мэдээлэл одоогоор хангалтгүй байгааг тэмдэглэжээ.
4. Байгалийн хувьслын гайхалтай зохицол
Үнэгний шовх хоншоор нь амьдрах орчин, хоол тэжээлээ олох арга барилтай нь уялдан хөгжсөн онцлог юм. Үүнтэй төстэй жишээ нь шоргоолж идэштэн бөгөөд түүний урт, нарийн хоншоор шоргоолж, термитийн үүр болон нарийн хонгилд хүрч хооллоход тусалдаг. Энэхүү судалгааны үр дүнг биологичид АНУ-ын Үндэсний шинжлэх ухааны академийн “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) сэтгүүлд нийтэлжээ. Энэ нь амьтдын биеийн хэлбэр байгальд амьд үлдэх, хоол тэжээлээ олоход хэрхэн тусалдгийг харуулсан сонирхолтой жишээ юм.
https://www.caak.mn/post/view/45362


