Хуримын шөнө ба эмгэнэлт төгсгөл
Өнөөдөр бидэнд энгийн мэт санагдах зүйлс эрт цагт хүний хувь заяаг шийдэх хэмжээнд хүрдэг байжээ. Нэр төр, ёс заншил, бусдын үнэлэмж нь заримдаа амь наснаас ч илүү чухалд тооцогддог байсан цаг үед зарим бүсгүйчүүд хуримын дараах өглөө аймшигтай шийдвэр гаргадаг байсан нь түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг.
1. Гэрлэлт ба хатуу хяналт
Эрт цагт хүүгийн эхнэрийг ихэвчлэн эцэг эх нь сонгож, сүйт бүсгүй, хүргэн хоёр бие биенээ бараг танихгүй гэрлэдэг байжээ. Залуусын харилцаа, хуримын ёс, тэр ч байтугай анхны шөнийг хүртэл ахмад үеийнхэн хатуу хянадаг байсан. Тухайн үед бүсгүй хүний ариун байдлыг хамгийн чухалд тооцож, анхны шөнө үүнийг батлах ёстой гэж үздэг байв. Хэрэв энэ “шаардлага” биелэхгүй бол бүсгүйг шууд буцааж, дахин гэрлэх боломжийг нь бараг үгүй болгодог байжээ. Энэ нь зөвхөн бүсгүйд бус, бүх гэр бүлийн нэр төрд нөлөөлдөг тул дарамт асар өндөр байсан гэнэ.
2. Заль, буруутгал ба эмгэнэл
Ичгүүрээс зайлсхийхийн тулд зарим бүсгүй урьдчилан амьтны цус бэлдэж, орны даавуун дээр асган өөрийгөө “хамгаалах” гэж оролддог байсан тухай яриа бий. Энэ арга хэр үр дүнтэй байсан нь тодорхойгүй ч тухайн үеийн туршлага багатай залуус анзаарахгүй байсан ч байж мэднэ. Гэвч асуудал зөвхөн үүгээр хязгаарлагдахгүй. Хэрэв анхны шөнө нөхөр үүргээ гүйцэтгэж чадаагүй бол бурууг огтхон ч эрэгтэйд тохдоггүй, харин эхнэрийг л буруутгадаг байжээ. Шалтгаан нь юу ч байсан хамаагүй, бүсгүйг “хангалтгүй” гэж үзэж, муу эхнэр хэмээн дүгнэдэг байсан нь хамгийн эмгэнэлтэй. Яг ийм нөхцөлд зарим бүсгүйчүүд өглөө нь өрөөнөөс гарч, ойролцоох ус руу явж амьдралаа дуусгах сонголт хийдэг байжээ. Аз болоход, цаг үе өөрчлөгдөж, шашны нөлөө нэмэгдэхийн хэрээр өөрийн амийг егүүтгэхийг хүнд нүгэлд тооцож, ийм явдал аажмаар алга болсон байна.
3. Өнөөдрийн өнцгөөс
Энэ түүхээс харахад хэт хатуу нийгмийн хүлээлт, хүнийг ганцхан шалгуураар үнэлэх хандлага нь хүний амьдралыг хүртэл сүйтгэх хүчтэй байжээ. Өнөөдөр бид илүү эрх чөлөөтэй болсон ч ийм түүхүүд өнгөрснөөс суралцах үнэ цэнтэй сургамж хэвээр үлдсээр байна.
https://www.caak.mn/post/view/43847
