Путин, Ши Жиньпин хоёрын нөхөрлөлийн цаана
ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин, БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин нарыг өнөө цагийн хамгийн ойр хамтран ажилладаг төрийн тэргүүнүүдийн нэг гэж олон улсын хэвлэлүүд онцолдог. Сүүлийн арван жилд тэд хэдэн арван удаа уулзаж, хоёр орны харилцааг “түүхэн дэх хамгийн өндөр түвшинд хүрсэн” хэмээн харилцан үнэлж ирсэн. Гэвч энэхүү ойр дотно харилцаа нь зөвхөн хоёр удирдагчийн хувийн нөхөрлөл үү, эсвэл илүү өргөн хүрээний геополитикийн тооцоололд тулгуурласан стратегийн түншлэл үү гэсэн асуулт олон улсын ажиглагчдын анхаарлыг татсаар байна.
Путин, Ши Жиньпин нарын харилцааг ойлгохын тулд юуны өмнө хоёр улсын нийтлэг ашиг сонирхлыг авч үзэх шаардлагатай. Москва, Бээжин аль аль нь дэлхийн улс төрийн тогтолцоонд Америкийн Нэгдсэн Улс болон барууны орнуудын нөлөө давамгайлж байна гэж үздэг.
Тиймээс олон туйлт дэлхийн дэг журмыг бий болгох, олон улсын байгууллагууд дахь нөлөөгөө нэмэгдүүлэх зорилгоор хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэхийг эрмэлзэж иржээ. Эдийн засгийн хүчин зүйл ч энэ харилцааны гол хөдөлгөгч хүчний нэг болсон. Барууны хориг арга хэмжээ нэмэгдэхийн хэрээр Орос улс Хятадын зах зээл, хөрөнгө оруулалт, технологийн хамтын ажиллагаанд улам их найддаг болсон. Нөгөө талаас Хятад улс эрчим хүчний тогтвортой эх үүсвэр хайж байгаа бөгөөд Оросын газрын тос, байгалийн хий нь түүний хувьд стратегийн чухал ач холбогдолтой хэвээр байна. Ийнхүү хоёр улсын харилцаа улс төрийн төдийгүй эдийн засгийн харилцан хэрэгцээн дээр тулгуурлан бэхжиж байгаа юм.
Мөн хоёр удирдагчийн хувийн харилцаа тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг гэж шинжээчид үздэг. Путин, Ши Жиньпин нар олон улсын дээд хэмжээний уулзалтуудын үеэр төдийгүй хоёр талын айлчлалын хүрээнд байнга уулзаж, харилцан хүндэтгэлтэй харилцаа тогтоосон нь дипломат ажиллагааг хөнгөвчилдөг гэж ажиглагчид дүгнэдэг юм.
Тэднийг улс орныхоо тогтвортой байдал, төрийн төвлөрсөн удирдлагыг чухалчилдаг нийтлэг үзэл баримтлалтай гэж үзэх нь ч бий. Гэсэн хэдий ч Москва, Бээжингийн харилцааг зөвхөн “найз нөхдийн холбоо” гэж тодорхойлох нь өрөөсгөл юм. Орос, Хятад хоёрын хооронд түүхэн маргаан, бүс нутгийн ашиг сонирхлын зөрчил байсаар ирсэн. Ялангуяа Төв Азид нөлөөгөө тэлэх асуудал болон эдийн засгийн хүч чадлын ялгаа нь ирээдүйд сорилт болж болзошгүй гэж судлаачид анхааруулдаг.
Өнөөдөр Хятадын эдийн засгийн хэмжээ Оросынхоос хэд дахин давсан бөгөөд энэ нь хоёр улсын харилцаанд шинэ тэнцвэр бий болгож байна. Зарим шинжээчийн үзэж буйгаар Москва Бээжингээс улам их хамааралтай болж байгаа нь ирээдүйд харилцааны мөн чанарт нөлөөлж болзошгүй аж.
Иймээс Путин, Ши Жиньпин нарын ойр дотно харилцааг хувь хүмүүсийн нөхөрлөлөөс илүүтэйгээр үндэсний ашиг сонирхолд тулгуурласан стратегийн түншлэл гэж үзэх нь бодит байдалд илүү нийцнэ. Хоёр удирдагчийн харилцан ойлголцол энэ түншлэлийг бэхжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлж байгаа ч түүний суурь нь геополитик, эдийн засаг, аюулгүй байдлын нийтлэг ашиг сонирхол хэвээр байна. Тиймээс дэлхийн улс төрийн нөхцөл байдал хэрхэн өөрчлөгдөхөөс шалтгаалан Москва, Бээжингийн өнөөгийн ойр харилцааны ирээдүй тодорхойлогдох юм.
М.Чойжал
